Disgrifiadau o'r llwybrau

Llwybr cerdded 177 o filltiroedd (285km) o hyd yw Llwybr Clawdd Offa. Mae wedi’i enwi ar ôl, ac yn aml yn dilyn, y clawdd trawiadol y gorchmynnodd y Brenin Offa ei adeiladu yn yr 8fed ganrif, yn ôl pob tebyg i wahanu ei deyrnas, sef Mersia, rhag teyrnasoedd cystadleuol ar y tir a elwir Cymru bellach.

Sedbury Cliffs i Drefynwy - 17.5 milltir (28 Km)

Mae Llwybr Clawdd Offa’n dechrau yn Lloegr yn edrych dros aber Hafren, sydd wedi'i ddynodi'n Ardal Naturiol Arforol. Mae gan yr aber yr amrediad llanw mwyaf ond un yn y byd, a achosir gan y pum afon sy'n llifo i'r aber a'i siâp fel twmffat. Mae'r Llwybr yn cwrdd â'r Clawdd o'r cychwyn cyntaf, ger Sedbury Cliff. Mae'r Llwybr yn mynd heibio i dref Cas-gwent i'r dwyrain, gyda golygfeydd o Gastell Cas-gwent, y gaer ôl-Rufeinig hynaf sy'n dal i fodoli ym Mhrydain. Oddi yma mae'r Llwybr yn parhau â'i daith i'r gogledd ar ochr ddwyreiniol Gwy, yn uchel ar y sgarp coediog gyda nifer o olygfeydd clasurol; un o’r mwyaf eiconig yw’r  olygfa o Abaty Tyndyrn o Devil's Pulpit. Mae'r Llwybr yn croesi'r ffin i Gymru am y tro cyntaf yn Redbrook, ac yn mynd ymlaen i'r olygfan yn y Cymin, gyda neuadd wledda o'r 17eg ganrif a theml y llynges. Daw'r rhan hon o'r Llwybr i ben yn Nhrefynwy, tref ar y Gororau a saif ger cydlifiad Gwy, Mynwy a Throddi, ac sydd efallai’n fwyaf adnabyddus fel man geni Harri V. Mae'r Llwybr yn mynd o dan un o dirnodau mwyaf adnabyddus y dref sef Pont Mynwy o'r 13eg ganrif, yr unig bont amddiffynedig ganoloesol sydd ar ôl ym Mhrydain.

Trefynwy i’r Pandy  - 16.75 milltir (27 Km)

Mae'r darn hwn o'r Llwybr yn croesi ffermdir tonnog a hynod dawel Sir Fynwy. Gan adael Gwy ar eich ôl, byddwch yn ymuno â'i hisafonydd, sef Mynwy a Throthi. Defaid a geir yn yr ardal hon gan fwyaf, ond byddwch hefyd yn teithio trwy berllannau, sy'n tyfu afalau i'r diwydiant seidr yn bennaf. Nid yw'r Clawdd ei hun i'w weld ar hyd y rhan hon o'r Llwybr, ond mae hanes canoloesol cyfoethog i’r ardal, gyda'i chestyll adfeiliedig a'i safleoedd abatai. Mae'r Llwybr yn mynd heibio i'r Castell Gwyn, sy’n werth ymweliad os oes gennych awr i’w sbario. Castell Normanaidd ydyw a adeiladwyd yn wreiddiol mae'n debyg gan William Fitz Osbern, ac a gafodd ei wella’n fawr gan Hubert de Burgh yn y 13eg ganrif. Mae’r Castell Gwyn yn un o dri chastell yn yr ardal, ynghyd â chestyll Grysmwnt ac Ynysgynwraidd, y tri wedi’u cysylltu gan Lwybr y Tri Chastell sy'n 16 milltir o hyd.

Mae'r Llwybr hefyd yn mynd trwy safle Abaty Grace Dieu. Wedi ei sefydlu yn 1248, hwn oedd y tŷ Sistersaidd olaf yng Nghymru, ond y cyfan sydd ar ôl yn awr yw ychydig dwmpathau glaswelltog. Mae'r llwybr yn mynd trwy bentrefi bach Llanfihangel Ystum Llywern, Llandeilo Gresynni, Castell-gwyn a Llangatwg Lingoed, bob un ohonynt ag eglwys sy'n werth ymweliad byr. Wrth nesáu at y Pandy, ceir golygfeydd hyfryd o'r Mynydd Du gan gynnwys Tarren y Gader, y mae rhan nesaf y Llwybr yn mynd drosti, a'r Ysgyryd Fawr, neu’r “Mynydd Sanctaidd”, fel y’i gelwir, weithiau.

Pandy i'r Gelli Gandryll - 17.5 milltir (28.2 Km)

Gan ddringo'n gyson o’r Pandy, byddwch yn cyrraedd rhan ucheldirol drawiadol gyntaf y Llwybr ar y Mynydd Du, a man uchaf y llwybr sef uchder o 2,300 o droedfeddi (700m). Mae'r rhan hon o'r llwybr, sy'n crwydro ar hyd y ffin rhwng Cymru a Lloegr ar Darren y Gader, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Wedi cyrraedd y copa, mae'r Llwybr yn dilyn llwybr diffiniedig wedi’i wella ar hyd y gefnen am oddeutu 11 milltir i Benybegwn, gyda golygfeydd godidog ar y naill ochr a'r llall. Dyffryn Ewias sydd i'r naill ochr a Dyffryn Olchon i'r llall, gyda golygfeydd o bell o'r Ysgyryd Fawr, Pen-y-Fâl a llawer mwy i'w gweld o wahanol fannau ar hyd y gefnen. Mae llawer o gerddwyr yn torri’r daith ar draws y gefnen trwy aros dros nos naill ai ym Mhriordy Llanddewi Nant Hodni gyda'i phriordy Awstinaidd o'r 11eg ganrif, neu yn Longtown ar ochr arall y gefnen, gyda'i chaer mwnt a beili Normanaidd o'r 12fed ganrif.  Mae’r rhan ucheldirol hon i gyd wedi’i dynodi’n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig, gyda gwahanol drefniadau rheoli’n bodoli i wella ei chyflwr. Daw'r disgyniad olaf â chi i'r Gelli Gandryll, sy'n enwog am ei siopau llyfrau niferus. Mae adfeilion dau gastell Normanaidd yn y dref hefyd.

Y Gelli Gandryll i Kington - 14.75 milltir (23.3 Km)

Mae'r rhan hon yn dechrau wrth ochr Gwy, nas gwelwyd ers Trefynwy, cyn mynd trwy diroedd tonnog y ffin rhwng Powys a Sir Henffordd. Mae'r ardal hon yn adnabyddus am y dyddiaduron a ysgrifennwyd gan y curad cefn gwlad Francis Kilvert, am fywyd yn y plwyfi gwledig yn oes Fictoria ynghyd â sylwadau am fywyd gwledig. Mae'r Llwybr yn mynd trwy bentref bach Yr Eglwys Newydd – mae'r eglwys ar agor bob amser ac yn croesawu cerddwyr; am rodd fechan, gallwch wneud te neu goffi i chi'ch hun. Mae'r Royal Oak yn Llanfair Llythyfnwg hefyd yn croesawu cerddwyr ac mae'n werth aros yno cyn y rhan olaf o'r daith i Geintun. Yn ddiweddglo i’r rhan hon, mae'r Llwybr yn codi i uchder o fwy na 400 metr ar Gefn Hergest, gyda golygfeydd cylch cyfan dramatig.  Ar ddiwrnod clir, gellir gweld Pen y Fan i'r de, y Malverns i'r dwyrain a bryniau Sir Amwythig i'r gogledd. Ceir hen gae ras ar ben Cefn Hergest, sy'n filltir union o'i gwmpas. Yma, ym Mhlas Hergest, y cadwyd y Llyfr Coch enwog, sef casgliad mawr o chwedlau (gan gynnwys y Mabinogi), barddoniaeth, diarhebion, a gwybodaeth arall a grynhowyd gan Hopcyn ap Tomos o Ynysforgan tua’r flwyddyn 1400. Yr ardal hon, hefyd, a ysbrydolodd 'Hound of the Baskervilles' Arthur Conan Doyle ac ail albwm Mike Oldfield 'Hergest Ridge'. Daw'r diwrnod i ben yn nhref farchnad Ceintun ar y gororau, tref sy'n bwysig iawn i'r diwydiant da byw gan ei bod ar lwybr y porthmyn.

Ceintun i Drefyclo – 13.5 milltir (21.7 Km)

Yn ogystal â'r golygfeydd godidog o'r bryniau anghysbell, mae’r rhan hon yn nodedig oherwydd y darnau hir o'r Clawdd sydd mewn cyflwr da, cyn i'r Llwybr gyrraedd ei gartref ysbrydol sef Trefyclo (a ddaw o'r enw Tref y Clawdd).

Gan adael Ceintun, mae'r Llwybr yn mynd dros fryn Bradnor a'i gwrs golff, yr uchaf yn Lloegr. Yn fuan wedyn, ar fryn Rushock, mae'r Llwybr yn cwrdd â Chlawdd Offa unwaith yn rhagor, wedi troi ei gefn arno 56 milltir yn ôl yn Lower Redbrook yn Nyffryn Gwy. O'r fan hon hyd Gastell y Waun, mae'r Llwybr yn gydymaith i Glawdd Offa am y rhan fwyaf o'r daith. Yn fuan wedyn, mae'r Llwybr yn croesi'r ffin unwaith eto o Sir Henffordd i Bowys, y sir lle ceir y darn hwyaf o'r llwybr.

Ar y ffordd i Drefyclo, mae'r Llwybr yn mynd trwy safle Granner Wood, sy’n eiddo i Goed Cadw ac yn cael ei adfer yn goetir llydanddail trwy ei reoli'n ofalus. Mae'r Llwybr yn disgyn yn fuan wedyn at ystumiau niferus Llugwy ger Dolley Old Bridge. Mae'n werth aros ar y bont i wylio'r trochwyr a chael cipolwg o las y dorlan, os ydych yn lwcus. Byddwch yn dringo wedyn i Furrow a Hawthorn Hill. Ceir yma olygfeydd ysblennydd tua’r gorllewin i Sir Faesyfed. Gellir gweld safle un o frwydrau enwog Owain Glyndŵr oddi yma hefyd, lle ymladdodd yn erbyn y Saeson ym mrwydr Bryn Glas, gyda’r clwstwr sgwâr o goed sy’n nodi claddfa'r milwyr. Daw'r disgyniad olaf â chi i Drefyclo, sydd bron hanner ffordd trwy'ch taith ac yn gartref i Ganolfan Clawdd Offa.

Trefyclo i Groesffordd Brompton – 15 milltir (24 Km)

Mae’r rhan hon yn codi a disgyn a chredir mai dyma’r darn anoddaf o'r Llwybr, wrth iddi fynd trwy Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol Bryniau Sir Amwythig. Fodd bynnag, mae'r golygfeydd a'r heddwch yn golygu bod yr ymdrech yn werth chweil. Mae gan y rhan hon rai o'r darnau o Glawdd Offa sydd yn y cyflwr gorau, a welir ar fryn Llanfair lle mae llwybr Jack Mytton yn croesi'r Llwybr.

Uwchben Newcastle on Clun, rydych chi union hanner ffordd ar hyd y Llwybr, a'r marciwr hanner ffordd yn gyfle da i bob cerddwr dynnu llun. Mae'n ymddangos bod bwlch naturiol yn y Clawdd yn Hergan, ac yma mae Llwybr Sir Amwythig yn ymuno â'r Llwybr. Byddwch yn dod ar draws y llwybr hwn sawl gwaith dros y dyddiau nesaf wrth i chi deithio tua’r gogledd. Llwybr arall sy'n croesi'r rhan hon o Lwybr Clawdd Offa yw llwybr Edric Gwyllt, a enwyd ar ôl uchelwr Sacsonaidd a fu'n herwryfela yn erbyn y Normaniaid yn rhan ganol y gororau.

Prin yw'r pentrefi ar y rhan hon o'r Llwybr, ond ceir ambell berl cudd i gerddwyr, gan gynnwys Churchtown – fe welwch yr eglwys wrth droed dyffryn cul, ond yn bendant does dim sôn am dref.  

Cefnffordd Ceri yw'r llwybr nesaf i groesi'r Llwybr ac o'r fan hon mae'r llwybr yn wastad neu’n mynd i lawr y llethr yr holl ffordd i Drefaldwyn. Mae hyn i'w groesawu ar ôl yr holl lethrau y bu’n rhaid codi a disgyn ar hyd-ddynt ar y rhan hon o'r Llwybr.

Croesffordd Brompton i Bont Tal-y-bont – 12.3 milltir (20 Km)

Mae digon o gyfle i weld y Clawdd yma gan fod y llwybr yn ei ddilyn ar hyd tir gweddol wastad ond dymunol iawn am y rhan fwyaf o’r rhan hon. Mae'r Clawdd a'r Llwybr yn dilyn y gwir ffin genedlaethol hefyd - wrth i chi groesi yn ôl ac ymlaen dros y ffin, ceir nifer o leoedd lle byddwch ag un troed yn Lloegr a'r llall yng Nghymru.

Os yw'r amser gennych, mae'n werth dargyfeirio'ch taith i Drefaldwyn sydd ryw dri chwarter milltir trwy barc Lymore. Mae Trefaldwyn yn lle delfrydol i aros, gyda gwahanol fathau o luniaeth ar gael ynghyd â golygfeydd arbennig o'r castell adfeiliedig uwchben y dref. Mae siop nwyddau metel Bunners yn y dref yn berl sydd wir yn gwerthu tipyn bach o bopeth.

Tua diwedd y rhan hon, mae'r llwybr yn codi at wrthgloddiau Caer Digoll ar Beacon Hill. Mae'r safle bellach yn eiddo i Ymddiriedolaeth Archeolegol Clwyd Powys. Mae’r Ymddiriedolaeth wedi gosod bwrdd picnic ar ffin ddeheuol y safle, sy'n cynnig golygfeydd godidog i'r dwyrain, i'r de ac i'r gorllewin. Daw'r llwybr i ben wrth ddisgyn i bont Tal-y-bont lle byddwch yn cyrraedd Hafren, sydd heb fod yn bell cyn i chi gyrraedd y Trallwng.

Pont Tal-y-bont i Lanymynech – 10.5 milltir (17 Km)

Wedi gadael y bryniau, mae’r rhan hon o'r llwybr yn wastad bron i gyd. Mae'r Llwybr yn dilyn rhannau o gamlas Maldwyn a Hafren cyn cyrraedd tref Llanymynech lle mai’r ffin rhwng Cymru a Lloegr yw'r stryd fawr!

Y prif dirnod a welir dros Hafren o'r Llwybr yw Bryniau Breiddin, gyda cholofn Rodney ar y copa. Adeiladwyd yr heneb gan foneddigion Sir Drefaldwyn a ddarparodd goed derw o'r ardal a'u cludo i lawr Hafren i Fryste lle adeiladwyd llynges y Llyngesydd Rodney. Mae perygl llifogydd ar ddarnau o'r rhan hon yn ystod cyfnodau gwlyb iawn, felly argymhellir eich bod yn edrych ar rybuddion llifogydd Asiantaeth yr Amgylchedd.  

Mae'r Llwybr yn ymuno â Chamlas Maldwyn mewn rhai mannau. Defnyddid y gamlas yn wreiddiol i gludo calch i wella ffermdir Dyffryn Hafren. Pan fyddwch yn Llanymynech, mae'n werth ymweld ag Odyn Hoffman, yr enghraifft orau o'i math.

Llanymynech i Felin y Waun – 14 milltir (22.5 Km)

Ar ôl y darn mwyaf gwastad o'r Llwybr, mae'n codi a disgyn unwaith eto trwy fryn Llanymynech, Moelydd, Candy Woods a Hen Gae Ras Croesoswallt. Ceir darnau da o'r Clawdd ei hun a bydd gan archeolegwyr diwydiannol ddiddordeb yn yr ardaloedd mwyngloddio o amgylch Nantmawr. Ar ben llethr cyntaf y diwrnod, fe welwch Chwarel Llanymynech, nas defnyddir bellach ond a fu’n chwarel calchfaen prysur oedd yn cyflenwi Odyn Hoffman. Mae rhannau o'r chwarel bellach yn cael eu rheoli gan Ymddiriedolaethau Natur Sir Amwythig a Sir Drefaldwyn fel gwarchodfeydd natur lleol. Mae'r ddwy ymddiriedolaeth yn defnyddio defaid i bori ar laswelltiroedd y chwarel, sy'n gwella'r amrywiaeth fotanegol ac yn helpu i gynnig cynefinoedd gwell i wahanol ieir bach yr haf.

Mae copa Moelydd yn rhywbeth annisgwyl yn eich diwrnod – mae'r golygfeydd cylch cyfan yn syfrdanol, a cheir topascop yma i'ch cynorthwyo i adnabod yr holl fryniau sydd o'ch cwmpas.

Melin Y Waun i Landegla – 15.5 milltir (25.7 Km)

Mae'r rhan amrywiol hon yn cynnwys darn olaf y Clawdd, cyn i'r Llwybr ei adael am y tro olaf wrth ymyl camlas Llangollen. Mae'r ardal bellach yn rhan o Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy, sef lleoliad y Llwybr am weddill ei daith i Lechwedd Prestatyn. Ar ôl Castell y Waun (y gellir ei gyrraedd ar hyd llwybr caniataol yn ystod yr haf yn unig) mae'r Llwybr yn croesi dyfrbont hanesyddol Pontcysyllte ar hyd llwybr arall / llwybr caniataol. Mae'r ddyfrbont 127 troedfedd, a adeiladwyd gan Thomas Telford yn 1805, wedi'i chofrestru'n Safle Treftadaeth y Byd, a hi yw'r ddyfrbont fwyaf ym Mhrydain. Wedi gadael pentref Trefor, mae'r Llwybr yn tramwyo ar hyd Creigiau Eglwyseg ger Llangollen, wrth iddo fynd heibio i Ddinas Bran ar ei ffordd i'r ffynnon o'r enw 'World's End'. Mae'r llwybr yn mynd trwy'r rhostir wedyn, cyn disgyn i goedwig Llandegla. Ceir y boblogaeth fwyaf o'r rugiar ddu yng Nghymru yn y darn hwn o goedwig a rhostir, a thorrir darnau hirsgwar o'r glaswellt bob blwyddyn fel bod y ceiliogod yn gallu eu dangos eu hunain i’r ieir, fel rhan o'u paru.

Llandegla i Fodfari – 17.5 milltir (28 Km)

O Landegla, mae'r Llwybr yn parhau â'i daith trwy Fryniau Clwyd, ac am y rhan fwyaf o'r ffordd byddwch yn dilyn y gefnen rugog sy'n amlwg iawn yn yr ardal hon. Mae'r Llwybr yn croesi neu'n mynd heibio i nifer o fryngaerau o'r Oes Haearn a’r Oes Efydd gan gynnwys Moel Fenlli, Moel Arthur a Phenycloddiau. Prif dirnod y rhan hon o'r Llwybr yw Tŵr y Jiwbilî ar ben Foel Mamau. Codwyd y tŵr i ddathlu hanner can mlynedd o deyrnasiad George 3ydd yn 1810. O'r rhan hon o'r Llwybr, cynigir golygfeydd godidog i'r gorllewin ar draws Dyffryn Clwyd i Eryri ac i'r dwyrain at y ffin â Lloegr a’r tu hwnt.

Bodfari i Brestatyn – 12 milltir (9 Km)

Mae rhan fwyaf gogleddol y Llwybr yn dal i fod ym Mryniau Clwyd. Er bod y bryniau'n llai bellach, nid yw'r golygfeydd na'r tawelwch wedi pallu. O'r diwedd, mae'r Llwybr yn mynd i lawr i Brestatyn, ac ar ôl i chi gerdded yn hamddenol i fyny’r stryd fawr, daw'r daith i ben ar lan y môr.

Un o nodweddion y rhan hon o'r Llwybr yw'r gyfres o gamfeydd cerrig i'r gogledd o Farian Cwm, nas gwelwyd ar unrhyw ddarn arall o'r Llwybr.

Wrth i chi deithio i'r gogledd, mae'r cipolygon o'r môr yn tyfu'n olygfa lawn, gyda'r fferm wynt rhwng Prestatyn a’r Rhyl yn llenwi'r gorwel. Ceir golygfeydd arbennig o Eryri ac arfordir gogledd Cymru o lechwedd Prestatyn cyn i chi fynd i lawr i'r dref ac ymlaen at ddiwedd y Llwybr ar draeth Prestatyn.

Yn draddodiadol, byddwch yn tynnu eich esgidiau a'ch sanau a cherdded i'r dŵr, er mwyn nodi pen eich taith a rhoi rhywfaint o ryddhad i'ch traed blinedig. 



 

Map Rhyngweithiol

Map Rhyngweithiol
Cynllunio’ch ymweliad defnyddio ein Map Rhyngweithiol. Ble i aros, diwrnodau gwych allan a digonedd i’w wneud!